Ovi poremećaji zahvataju sve sfere djetetovog funkcionisanja. Njih karakterišu kvalitativna oštćenja u razvoju:

a) recipročnih socijalnih interakcija djece,

b) verbalnih i neverbalnih sposobnosti komuniciranja i

c) imaginativnih aktivnosti.

Sve pervazivne poremćaje karakteriše rani početak.

Kompletna klinička slika se razvija tokom prvih 5 godina života.

Ukoliko postoji mentalna retardacija onda je potrebno da se ona označi, jer ona nije opšta karakteristika pervazivnih razvojnih poremećaja).

AUTISTIČNI SINDROM.

Izraz autistični sindrom je uveo Kaner, pa se ovo psihopatološko stanje još naziva i Kanerov sindrom. Većina autora ostaju kod pojma - dječiji (infantilni) autizam…

Osnovne klini~ke karakteristike ovog sindroma su:

a)      Poremećaji odnosa sa ljudima i nemogućnost postizanja školskih vještina.

Petnu fazu karakteriše: nezainteresovanost za prisustvo i odsustvo roditelja, povlačenje iz igre, usamljivanje. Socijalno emocionalne poruke se neadekvatno shvataju, što se prepoznaje po nedostatku odgovora na emocije drugih (poremećaj socijalno-emocionalnog reciprociteta). Razvijena faza se odnosi na: odsustvo svakog kontakta, odsustvo gledanja u oći, slušanja i izvršavanja naloga. Dete živi u svom svijetu usmereno na besciljne radnje ili pokrete. Kasnije se vezuje za roditelje, ali ostaje nezainteresovano za igru sa decom. Naznačena je uznemirenost pri beznačajnim promenama u okruženju.

Nedostatak kreativnosti i mašte, nedostatak modulacije ponašanja u skladu sa socijalnim aktivnostima, slaba interpretacija socijalnog, emocionalnog i komunikativnog iskustva - su sledeće važne karakteristike uz nemogućnost adekvatnog postizanja školskih vještina.

b) Poremećaji govora. Kod polovine autistične djece govor se uopšte ne razvija ili se potpuno gubi. Njihov govor karakterišu: nekomunikativnost, eholalija, metalalija (odloženo ponavljanje riječi), zbrkana upotreba zamjenica. Kada dijete počne spontano da govori, često se javlja opsesivno ponavljanje pitanja. I kasnije, kada dijete malo odraste, govor ima poremećaje u dikciji, artikulaciji, fonaciji i intonaciji. Često insistiraju na ponavljanju određenih rituala koji nemaju funkcionalan karakter; mogu da postoje stereo-tipne preokupacije interesovanjima kao što su datumi, redovi vožnje, putevi i sl.

c) Poremećaji motorike. U početnoj fazi česta je motorna uznemirenost, besciljno trčanje, skakanje ili preterano mirovanje. U kasnijem toku sledi razvoj mnogih manirizama i neobičnih pokreta koji se stereotipno ponavljaju. U kasnijem uzrastu mnogi od ovih pokreta se gube.

d) Poremećaji percepcije - okolina se pogrešno percipira. Uočljiv je nedostatak emocio-nalnog odgovora na verbalne i neverbalne poruke drugih. Oblast interesovanja je veoma ograničena.

e) Rigidnost i rutina nametnuti na na široki spektar svakodnevnih funkcija. Insistiraju na obavljanju određenih rituala koji nemaju funkcionalan karakter. Postoje stereotipne preokupacije kao što su datumi, redovi vožnje, putevi, kao i specifična zainteresovanost za nefunkcionalne osobine predmeta. Postoji otpor promjenama u rutini.

f) Poremećaji razvoja. Često je oštećenje intelektualnog razvoja i kod 3 od 4 autistična djeteta ono je na nivou mentalne retardacije i održava se.

g) Neadekvatna upotreba igrački. Kod autističnog sindroma je karakteristična neadekvatna upotreba igračaka, kao i potreba da uvek jedan predmet drže u ruci. Nagla ispoljavanja nemotivisane anksioznosti i straha, plača ili smijeha, poremećaji spavanja i ishrane, napadi bijesa i agresivnosti kao i samopovredjivanje, takođe su česta pojava.

Epidemiologija: Ovo je relativno rijedak poremećaj (1.0 – 1.5 na 100.000). Malo je djece koja imaju sve simptome autističnog sindroma, pa su zbog toga i česte dijagnostičke greške. Poremećaj se javlja 3 - 4 puta češće kod dječaka. Važno je imati na umu da se ovaj sindrom može dijagnostikovati u svim uzrasnim grupama….

Autistični sindrom može da počne i kasno, u periodu od 3 do 5 godina (po pravilu počinje pre uzrasta od 3 godine).

Takve psihoze se nazivaju i dezintegrativne.

To je bolest hroničnog toka. Za dugotrajnu prognozu treba uzeti u obzir IQ i dostignuti nivo razvijenosti govora. Najozbiljnija komplikacija je epilepsija.

Od dječijeg autizma treba razlikovati reaktivni poremećaj vezivanja u djetinjstvu, koji takođe ispoljava abnormalnosti u obrascima socijalnih odnosa, naročito osjetljivost i nesigurnost na promjene sredine. Međutim, ovaj poremećaj je direktna posljedica teškog zanemarivanja od strane roditelja, surovog kažnjavanja ili neprikladnog roditeljstva.

Etiologija. Uzrok bolesti je nepoznat.

Sugerišu se razne ideje - od nađene abnormalnosti CNS (proširene moždane komore, abnormalnosti u oblastima amigdaloidnih jedara, hipokampusa i cerebeluma) i genetske predispozicije (fragilni X sindrom) do neadekvatnog roditeljskog ponašanja.

Etiopatogenetska razmatranja autizma idu od organskih hipoteza (patologija srednjeg temporalnog režnja na EEG-u, lipoidoza, hipsaritmija, funkcionalni deficit retikularnog sistema, hereditarno-endogeni činioci)

Psihološke teorije: emotivna hladnoća u porodici, odbacivanje od strane roditelja, ambivalentan stav roditelja, bihejvioristički koncept pogrešnog uslovljavanja i učenja.

TERAPIJA.

Liječenje autistinog djeteta zahtijeva veliko strpljenje i ipak je dubiozno.

Primena neuroleptika da smiri dijete da bi ga porodica lakše prihvatila

(npr. haloperidol - 0,02-0,2 mg/kg ili 0,5 - 4,0 mg dnevno).

Daje se megavitaminska terapija (npr. visoke doze B-6 u kombinaciji sa magnezijumom).

Posvećivanje posebne pažnje djetetu i postizanje tzv. stimulativne okoline za razvoj djeteta (npr. usmeravanje na govor bihejvioralnim tehnikama).

Koristi se i tehnika "tijelo uz tijelo", stimulisanje prelaznog objekta i prelaznog prostora. Poseban značaj ima rad sa roditeljima na njihovom usmjeravanju i aktivnom učešće u osposobljavanju djeteta….

Podsticanje individuacije djeteta kroz isticanje granica Ja djeteta prema spoljnom svijetu. Ponekad je terapeutski akt i odvajanje deteta od patogenog uticaja roditelja hospitalizacija, bilo smještanjem u drugu porodicu.

U svakom slučaju porodici treba pomći da živi sa problemima odgajanja hendikepiranog djeteta .

Povoljni prognostiki znaci su: razvijen govor, I.Q. preko 50 i uslovi za specijalno školovanje i osposobljavanje.